رساله توضيح المسائل به شيوه مرسوم، ابتدا بر اساس فتاواى زعيم بزرگوار شيعه حضرت آية اللّه‏ العظمى برجرودى قدس‏سره به دقت و با زبانى ساده تهيه و چاپ گرديد و در معرض استفاده مقلدان و انديشمندان قرار گرفت و به سبب دقت و سلاست و انتساب به آن مرجع بزرگوار و استاد مسلم فقه، سالها توسط فقيهان متأخر حاشيه و تعليقه زده شد و سپس با مزج حواشى در متن اصلى، رساله‏هاى بعدى تدوين گرديد. حضرت آية اللّه‏ العظمى موسوى اردبيلى نيز ابتدا نظرات و فتاواى خود را به صورت حاشيه‏اى بر رساله مزبور نگاشتند و پس از رحلت امام خمينى قدس‏سره به علت اين كه رساله معظم له در دست بسيارى از مقلدان و فارسى زبانان موجود بود، حواشى خود را به اختصار به رساله مزبور اضافه نمودند كه چندين بار مورد چاپ و تجديد نظر قرار گرفت و در اختيار علاقمندان گذاشته شد.

اما بازبينى و بازنگرى رساله توضيح المسائل، ظهور مسائل جديد و مورد ابتلا، حذف مسائل غير مورد ابتلا، تغيير در ساختار شكلى، جملات و ترتيب مسائل و برخى ابواب و توجه به نوآوريها و دقائق و كثرت تغييرات رساله پيشين، باعث گرديد كه رساله‏اى مستقل با ساختار فعلى تدوين شود تا به شيوه‏اى مناسب‏تر، در عين حفظ چهارچوب قبلى، پاسخگوى نياز مراجعين و فرزانگان گردد. لذا در اين توضيح المسائل علاوه بر ذكر مسائل و نظرات جديد معظم له، متون مسائل تا اندازه‏اى روان‏تر و ترتيب ابواب فقهى و مسائل مناسب‏تر شده و ابواب و مسائلى كه مورد نياز بوده، اضافه گرديده

(1)

است، و نيز مقدمه‏اى كوتاه و مناسب بر بيشتر ابواب فقهى نوشته شده است. البته بديهى است كه تدوين رساله‏اى كه جامع بسيارى از احتياجات و مسائل باشد، به چندين جلد مى‏انجامد، لذا رعايت اختصار نيز باعث حذف برخى از مسائل و احاله آنان به كتاب‏ها و رساله‏هاى موضوعى و مستقل گرديده است كه اميد است در آينده‏اى نزديك در حد توان در اختيار علاقمندان قرار گيرد.

در خاتمه لازم است از حضرات حجج اسلام آقايان سعيد رهايى، احمد صادقى اردستانى، رضا قبادلو و مجيد رضايى كه در ترتيب و تهيه و مقابله اين رساله مجدانه تلاش نموده‏اند سپاسگزارى گردد. اميد است اين اثر مورد قبول خداوند متعال و اهل بيت عصمت و طهارت عليهم‏السلام به ويژه امام عصر(عجّل اللّه‏ تعالى فرجه الشريف) قرار گيرد.

دفتر حضرت آية اللّه‏ العظمى موسوى اردبيلى

ربيع الأول 1422 ه ق

(2)