سؤال : اگر ملكی برای حفظ مال و جهت خريد خانه در آينده تهيه شود و بعد از مدتی آن را فروخته و با پول آن قصد خريد خانه داشته باشد، آيا بايد خمس بپردازد؟

پاسخ: چنانچه تهيّه خانه مورد نياز، احتياج به پس‎انداز و حفظ مال داشته باشد و با پرداخت خمس، تهيّه خانه به تأخير بيفتد يا دچار مشکل شود، پرداخت خمس لازم نيست.

تعلق خمس به پولی که در بانک گذاشته شده

سؤال1 : آيا گذاشتن مبلغى به حساب بانك بابت سپرده‎گذارى بلند مدّتى كه به آن مبلغ سود ثابتى تعلّق می‎گيرد، اشكال دارد؟ آيا خمس به آن تعلّق می‎گيرد؟

پاسخ: چنانچه تحت عنوان يکی از عقود شرعی غير از قرض از قبيل مضاربه، جعاله و مانند آن باشد، با رعايت شرائط آن اشکال ندارد و چنانچه تهيه مؤونه زندگی او متوقف بر سرمايه قراردادن مبلغ مذکور باشد، اصل آن خمس ندارد ولی سود حاصل از آن در صورتی که در بين سال خمس صرف در مؤونه زندگی نشود، خمس دارد.

استفاده سادات از صدقات واجب و مستحب

سؤال : لطفاً نظر مبارک خود را درباره صدقات واجب و مستحب بيان فرماييد که آيا به سادات مستمند می‎رسد يا خير؟

پاسخ: صدقه مستحبی غير سيد را می‌توان به سيد داد و زکات مال و زکات فطره غير سيد به سيد نمی‌رسد، همچنين بنابر احتياط واجب صدقات واجبه مثل صدقه نذری، رد مظالم و کفارات غير سيد را نمی‎توان به سيد داد.

وجوب خبر دادن به مشتری درباره عيب کالا که توسط فروشنده مخفی شده است

سؤال : شخصی است ماشين‌های کهنه و يا چپ شده را خريداری می‌کند و به طرز ماهرانه‌ای آنها را بازسازی می‌کند که مشخص نمی‌شود اين ماشين چپ شده بوده است. آيا هنگام فروش اعلام سابقه ماشين به فروشنده لازم است؟

پاسخ: در فرض سؤال اعلام لازم است.

باطل بودن بخشی از ثمن معامله

سؤال : معامله‌ای كه بخش عمده ثمن آن، طلب خريدار از فروشنده بوده است و بعد از مدتی مشخص شده است كه خريدار طلبی نداشته است، از نظر شرعی چه حكمی دارد و آيا فروشنده شرعاً می‌تواند معامله را فسخ نمايد يا خير؟

پاسخ: اگر خود طلب، بخشی از ثمن بوده و در واقع طلبی در کار نبوده، معامله به نسبت ثمن مذکور باطل است و نسبت به بقيّه قابل فسخ است.

بيع فضولی

سؤال : قطعه زمينی توسط دوازده نفر خريداری می‌شود و سپس تعاونی تشکيل و قطعه زمين جهت احداث آپارتمان در اختيار تعاونی قرار می‌گيرد. پس از چند سال هيأت مديره جديد بدون کسب اجازه و رضايت در موقع ساخت سهم يکی از افراد خريداری کننده زمين را به غير می‌فروشد. البته هيأت مديره بعنوان وکيل و نماينده اعضاء، دادن دو بار اخطار قانونی و طرح و تصويب در مجمع عمومی (که بر طبق ماده 17 اساسنامه از شرايط کنار گذاشتن عضو ناهماهنگ و مخالف است) را رعايت نکرده است. آيا چنين عملی را می‌شود فروش مال غير از روی اجبار تلقّی کرد؟ آيا چنين عمل يعنی فروش مال غير از روی اجبار، شرعاً مباح است يا حرام؟

پاسخ: اگر فروش سهم يکی از اشخاص مذکور از طرف هيئت مديره جديد مطابق شرايط اساسنامه شرکت تعاونی نباشد، بيع فضولی است؛ اگر صاحب سهم اجازه دهد، بيع مذکور صحيح و لازم است و اگر ردّ کند باطل است.

خريد و فروش بليط های بخت آزمايی

سؤال : خريد وفروش بليطهاى بخت‎آزمايی(لاتاری) درغرب و بلاد غير اسلامی جائز است؟

پاسخ: اجايز نيست.

خريد و فروش چک

سؤال : خريد و فروش چک به مبلغی کمتر از آنچه در چک مندرج شده است چه صورتی دارد؟

پاسخ: اگر شخصی چک و طلب واقعی خود را به مبلغ نقد کم‌تر از مبلغ چک بفروشد، اشکال ندارد.

فروش زينت ‎آلات طلا جهت استفاده مردان

سؤال : خريد و فروش حلقه يا زنجير طلا برای استفاده مردان يا ساختن آنها چه حکمی دارد؟

پاسخ: معامله باطل نيست مگر آنکه استفاده متداول آن در حرام باشد، ولی در هر حال استعمال آن‌ها برای مرد مسلمان جايز نيست.

خريد و فروش امتياز وام

سؤال : كارمند دولت هستم برای خريد منزل در بانك مسكن پول پس‌انداز كرده‎ام كه وام بگيرم. خانه‌ای كه خريده‎ام مشمول دريافت وام مسكن نمی‌‌شود چون كلنگی و قديمی است و برای پرداخت چک‌‌ها دچار مشكل شده‎ام. آيا می‌توانم به جای مقداری از پول، امتياز وام مسكن را به صاحبخانه بپردازم؟ آيا اصولاً خريد و فروش امتياز وام مسكن شرعی و حلال است؟

پاسخ: خريد و فروش امتياز وام چنانچه مخالف مقررات نباشد و کسی که وام را پرداخت می‎کند نيز مخالفت ننمايد، اشکال ندارد.

خريد مجسمه برهنه

سؤال : آيا خريد مجسمه‌ای که برهنه است جايز است؟

پاسخ: اگر به نحوی باشد که مهيج شهوت باشد جايز نيست.

خريد و فروش عکسهای ورزشکاران

سؤال : چاپ و فروش عکسهای ورزشکاران زيبايی اندام رايج شده است. لطفاً حکم خريد و فروش آن را بيان فرماييد؟

پاسخ: اگر عکس‌ها محرک و مهيّج نباشند، اشکال ندارد.

فروش لوازم آرايش به زنان با علم به اين که در موارد حرام از آن استفاده می کنند

سؤال : آيا فروش لوازم آرايشی به زنان خيابانی يا زنان بی حجاب تعاون در اثم است و پولی که از اين راه دريافت می‌شود حرام است يا خير؟

پاسخ: اگر اطمينان دارند که لوازم آرايش در موارد حرام مورد استفاده قرار می‎گيرند و موجب فساد در جامعه می‎باشد، در اين مورد خاص فروش آن جايز نيست، ولی اگر اطمينان ندارند، اشکال ندارد.

پول گرفتن برای تعليم قرآن

سؤال : پول گرفتن برای تعليم قرآن چه حکمی دارد؟

پاسخ: اشکال ندارد.

فوريت در اعمال خيار

سؤال : ‌اصل در اعمال خيار فوريّت است يا تراخی؟ اگر بر مشتری شرط شود كه رأس موعد معيّنی باقی‎مانده ثمن را بدهد و در غير اين صورت بايع حق فسخ معامله را داشته باشد و لكن مشتری از شرط تخلف کرده و باقی‎مانده ثمن را ندهد و بايع نيز سكوت نمايد، آيا خيار فسخ بايع بعد از گذشت زمان نسبتاً طولانی كما كان باقی است؟

پاسخ: اصل در اعمل خيار پس از علم به موضوع و حکم فوريت عرفيه است.

فسخ بيع پس از انتقال مبيع به غير

سؤال : اگر در ضمن بيع شرط شود كه بايع تا سه ماه حق فسخ داشته باشد و در اين اثنا مشتری مبيعی را كه خريداری نموده به ديگری منتقل نمايد و بعد بايع عقد را به استناد خيار فسخ نمايد، آيا خود عين را می‌تواند اخذ كند يا بدل آن را؟

پاسخ: بر فرض صحت انتقال، مشتری با فسح بايع اوّل، بدل آن را می‌تواند از خريدار اوّل مطالبه کند.

بيع شرط

سؤال : در ماده 459 قانون مدنی آمده است: «در بيع شرط به مجرّد عقد، مبيع ملك مشتری می‌شود با قيد خيار برای بايع» از طرفی به موجب ماده 34 اصلاحی قانون ثبت، بيع شرطی فاقد آثار تمليكی عنوان گرديده و آن را تابع عقد رهنی و معاملات با حق استرداد دانسته است. پس از آن شورای نگهبان چنين اظهار نظر نموده است كه در بيع شرط خيار و نحو آن، پس از انقضای مدت و عدم اخذ به خيار و انتفای موضوع شرط، مورد معامله ملك طلق مشتری است و بنابر اين ترتيبات مقرر در ماده 34 اصلاحی قانون ثبت مغاير با موازين شرعی است. لكن هم اينك برخی از محاكم قضايی به استناد مواد 33 و 34 قانون ثبت معاملات، بيع شرط و اسناد رسمی تنظيم شده بر اساس وكالتنامه ناشی از آن را فاقد اعتبار دانسته و حكم به ابطال اسناد رسمی مالكيت ناشی از بيع شرط صادر می‌نمايند. لذا مستدعی است با عنايت به مطالب بالا نظريه فقهی آن مرجع عالی قدر را مرقوم فرماييد.

پاسخ: به صرف بيع شرط، مبيع ملک مشتری می‌شود و طبعاً نماء آن نيز متعلق به مشتری است، ولی تصرّفات ناقله و متلفه، قبل از انقضای مدت و انقضای موضوع شرط جايز نيست و بر فرض تصرف ناقل، صحت آن محل تأمل است، اما به هر حال اصل خيار مشروط، قبل از انقضای مدت باقی است.

حق تأليف

سؤال : آيا از سی‎دی‎هايی که بر روی آنها ذکر شده که رايت آنها اشکال شرعی دارد، می‌توان رايت نمود؟

پاسخ: چنانچه صاحب آن مسلمان است، جايز نيست و اگر صاحت آن غير مسلمان است ولی در حال جنگ به مسلمين نمی‌باشد، مسأله محل تأمل است.

اخذ پول در برابر مشاهده تبليغات اينترنتی

سؤال : شرکتهايی در اينترنت وجود دارند که به کارهای تبليغاتی می‌پردازند و در صورت مشاهده هر تبليغ آنها مبلغی پول به حساب بانکی شما واريز می‌شود. اين حسابهای بانکی در سايت‌های خارجی نظير e-gold افتتاح می‌شوند و می‌توان آنها را به داخل کشور نيز انتقال داد. با توجه به اين که در داخل کشور نيز شرکت‌هايی به طرق مختلف اقدام به آموزش اين راه تحت عنوان کسب درآمد از طريق اينترنت می‌کنند، آيا کسب درآمد از اين راه (يعنی آموزش اين راه‌ها و کسب درآمد از طريق مراجعه به سايت‌های تبليغی و مشاهده تبليغات و دريافت وجه در قبال آن) حلال است يا نه؟

پاسخ: چنانچه تبليغات مذکور ترويج گناه و باطل نباشد و به افراد مشاهده کننده وجهی پرداخت شود، گرفتن وجه اشکال ندارد.

شعبده بازی و تردستی

سؤال : دعوت کردن شعبده‎باز و تردست در مجالس عروسی برای سرگرمی افراد چه حکمی دارد؟

پاسخ: فی حد نفسه، اشکال ندارد.

رعايت قوانين رانندگی در کشورهای غير اسلامی

سؤال : آيا رعايت نكردن قوانين رانندگی در كشورهای غير مسلمان گناه است؟

پاسخ: رعايت کردن قوانين و مقررات رانندگی هر کشور لازم است.

اشتغال به کار با مدرکی که پس از تقلب در امتحان اخذ شده است

سؤال : اگر كسی در كنكور سراسری تقلب كند و در آن قبول شود و مدرك بگيرد سپس به وسيله آن مدرك كار كند، با توجه به اين كه از يک طرف حقی را ضايع كرده و از طرف ديگر در حال كار كردن و زحمت كشيدن است و با توجه به اين که بعد از قبول شدن در كنكور 4 سال هم درس خوانده تا مدرک بگيرد و صرف قبول شدن در كنكور نبوده و حتی هزينه درس خواندن را هم پرداخته، آيا درآمد آن حرام است؟

پاسخ: اين جهت تابع قوانين و مقررات جايی است که در آن جا کار می‌کند و به او حقوق می‌پردازند.

گرفتن قرض ربوی از بانک

سؤال : آيا می‌توان از بانك‌های دولت‌های غير اسلامی قرض ربوی گرفت؟

پاسخ: جايز نيست.

گرفتن سود در برابر قرض

سؤال : کسی مقدار پولی را به کسی ديگر می‎دهد که با آن به مدت يک سال کار کند، البته در ابتدا از طرف صاحب پول، پول داده شده عنوان قرض را داشته است و طرف مقابل قبول کرده بوده که مقدار سود بانکی را به صاحب پول پرداخت کند. حال در مدتی که با آن پول کار شده است، منفعتی به دست آمده است. آيا صاحب پول می‌تواند اکنون تقاضای مضاربه نمايد يا همان سود بانک را که دولت به مردم پرداخت می‌کند، دريافت نمايد؟

پاسخ: پس از اتمام عمل، مضاربه نسبت به عملی که در گذشته انجام شده معنی ندارد؛ شرط سود نسبت به قرض هم صحيح نيست، ولی اگر در ابتدای گرفتن قرض، شرط نشده باشد که گيرنده سودی به قرض دهنده بپردازد و در هنگام بازپرداخت قرض، گيرنده پول با رضايت خود چيزی به دهنده پول بدهد، اشکال ندارد.

اخذ مال از چند نفر و پرداخت آن به صورت وام به کسی که در قرعه کشی برنده شود

سؤال : در بين بانوان در برخی مناطق، مرسوم است که مقدار پول مشخصی ـ مثلاً هر نفر پنج هزار تومان در ماه ـ می‎پردازند. سپس هر ماه بين اعضای شرکت کننده قرعه‎کشی می‌شود و پول جمع‎آوری شده به کسی که قرعه به نام او بوده پرداخت می‎شود و اين امر ادامه پيدا می‌کند تا آخرين فرد به سهم خود برسند. آيا اين عمل عنوان ربا پيدا می‌کند؟

پاسخ: چنانچه پس از قرعه‌کشی و تعيين فرد، اعضاء راضی به پرداخت وجه مذکور باشند اشکال ندارد.

سپرده گذاری در بانک

سؤال : مقداری پول در اختيار دارم و با خريد اوراق مشارکت از يکی از بانک‌های دولتی مبلغ 16 درصد سود به صورت علی الحساب دريافت می نمايم. خواهشمند است در صورت امکان توضيح بفرمائيد آيا سود اين اوراق برای اينجانب حلال می‌باشد؟ در صورت مثبت بودن آيا فرقی بين بانک‌های دولتی و بانک‌های خصوصی وجود دارد؟ اگر همين مقدار پول را در بانک به صورت سپرده سرمايه‎گذاری نمايم و سود ماهانه دريافت نمايم نيز حلال می‎باشد؟

پاسخ: دريافت سود، اگر تحت عنوان يکی از عقود شرعی غير از قرض ـ مثل مضاربه ـ با شرايط آن باشد، اشکال ندارد وگرنه جايز نيست و فرقی بين بانک‎های خصوصی و دولتی از اين جهت وجود ندارد.

اجاره زمانی

سؤال : در مورد اجاره زمانی اماكن اقامتی كه بر پايه يك معامله انجام می‌پذيرد، نظر جنابعالی را نسبت به اين نوع معامله خواستاريم. از زمان خريد امتياز اجاره زمانی تا استفاده از اين اماكن به جهت انجام امور اداری فاصله‌ای 40 روزه وجود دارد، آيا اين فاصله زمانی باعث فساد معامله می‌شود يا خير؟ حق العملی كه در قبال معرفی افراد به اجاره زمانی اماكن اقامتی از شركت گرفته می‌شود آيا حلال است؟

پاسخ: اگر منظور اجاره ملک در بخش معينی از سال و برای سال‌های مشخص باشد، اشکال ندارد و جهت مذکور مانع صحت اجاره نيست. اجرت دلالی برای معرفی افراد نيز اشکال ندارد.

شريک شدن در اجاره منزل با افرادی که سهم خود از مال الاجاره را با پول حرام می پردازند

سؤال : من دانشجو هستم. چند تن از دوستانم خانه‌ای به مبلغ يک ميليون پول پيش و ماهی صد هزار تومان کرايه کرده‌اند و به من پيشنهاد داده‌اند که با آن‌ها هم‎خانه شوم به اين صورت که به خاطر رفاقت پول پيش ندهم و نيز کمتر از سهم خود کرايه بدهم و نيز شش ماه بمانم نه يک سال. اگر پول آن‌ها از راه حرام باشد آيا ماندن من در آن خانه جايز است؟ اگرندانم پولشان حرام است يا نه لازم است بپرسم؟ اگر يک ميليون و همچنين سهم من از کرايه حلال باشد وسهم آن‌ها از کرايه حرام باشد چطور (در صورتی که سهم من کمتر از آن‌ها و يا مساوی با سهم آن‌ها باشد؟ اگر در بين سال بفهمم پولشان حرام بوده آيا بايد خانه را ترک کنم؟

پاسخ: چنانچه دوستان شما، طبق قرارداد با مالک حق آوردن شخص ديگری را داشته باشند و بخواهند با شما قرارداد ديگری داشته باشند، با توافق طرفين اشکال ندارد و استفاده از خانه حرام نيست مگر اين که از ابتدا قصد داشته باشند که اجاره را از مال حرام پرداخت نمايند.

پوشيدن لباسهايی که حجم بدن را نمی پوشانند

سؤال : در استخرهای ورزشی معمولاً افراد مايوهايی را می‌پوشند كه كاملاً حجم آلت تناسلی آنها را نمی‌پوشاند، پوشيدن اين مايوها و نگاه كردن به اين مايوها برای ديگران بدون خوف وقوع در حرام چه حکمی دارد؟ گاهی خانم‌ها از مانتوها و لباس‌هايی استفاده می‌كنند كه مقداری از حجم سينه و باستن آنها از پشت لباس معلوم است، پوشيدن اين لباس‌ها و نگاه به آن بدون خوف وقوع در حرام چه حكمی دارد؟

پاسخ: با توجه به اين که اين پوشش نوعاً محرک و مهيّج شهوت است و نظر هم خالی از شهوت نيست، پوشش و نگاه ترک شود.

دست دادن با نامحرم

سؤال : معمول است که در کشورهای خارجی زنان و مردان نامحرم با يکديگر دست می‌دهند و چنانچه کسی اين کار را نکند ناراحت می‌شوند. مسلمانانی که به اين کشورها سفر می‌کنند آيا می‌توانند با زنان اجنبی دست دهند؟ در صورت ضرورت و حرج چطور؟

پاسخ: جايز نيست، ولی چنانچه دست ندادن موجب حرج در زندگی افراد شود و راه چاره‌ای نداشته باشد و يا موجب توهين به مذهب شود، در حد ضرورت و رفع حرج اشکال ندارد.

بازيگری زنان بی حجاب در فيلم

سؤال : در صورتی که سوژه فيلمی اقتضا کند که بازيگر زن بدون حجاب باشد، آيا استفاده از زنان غير مسلمان برای چنين کاری بدون حجاب اشکال دارد؟ استفاده از زن مسلمانی که پايبند به رعايت حجاب نباشد چه صورتی دارد؟

پاسخ: اگر موجب فساد و ترويج گناه در جامعه گردد، جايز نيست.

آموزش بازيگری به زنان توسط مردان

سؤال : غالباً مربيان آموزش تئاتر و فيلم سازی مرد هستند. آيا دختران می‌توانند جهت آموزش بازيگری از مربيان اين چنينی استفاده کنند؟

پاسخ: اگر موازين شرعی رعايت شود و خطر فساد وگناه در بين نباشد، اشکال ندارد.

لذت از مصاحبت با همجنس

سؤال : كسی كه از بودن كنار هم جنس خود لذت ببرد چه حكمی دارد؟

پاسخ: صرف لذت روحی و روانی از مصاحبت و کنار هم جنس بودن اشکال ندارد، ولی در صورتی که موجب تهييج شهوت و لذت جنسی شود، به ويژه اگر همراه با نگاه شهوت‎آميز باشد، جايز نيست.

مراجعه به پزشک غير همجنس

سؤال : درصورت وجود پزشک زن و مرد به تعداد کافی، آيا ملاک مراجعه بيماران، هم جنس بودن پزشک است يا حاذق بودن او؟

پاسخ: اگر غير هم جنس حاذق‌تر باشد، مراجعه به او اشکال ندارد.

عطر زدن زن در خارج از خانه

سؤال : آيا عطر زدن زن هنگام خروج از خانه حرام است يا مکروه؟

پاسخ: اگر موجب جلب نظر و مهيّج و محرک شهوت غير همسر شود، حرام است.

نگاه کردن به صورت زن نامحرم به قصد لذت

سؤال : اگر مردی به زن نامحرمی نگاه کند و از قيافه او خوشش بيايد ولی نه به عنوان نگاه شهوت‎آلود بلکه صرفاً به عنوان محبوبيت چهره و يا زيباييش، آيا حرام است؟

پاسخ: اين نگاه، خالی از تمايل جنسی نيست، اشکال دارد.

خواندن قرآن توسط زنان در حضور مردان

سؤال : خواندن قرآن به صورت صوت و ترتيل توسط خواهران و در حضور مردان چه حکمی دارد؟

پاسخ: فی حدنفسه اشکال ندارد ولی چنانچه مستلزم مفسده‌ای باشد بايد ترک شود.

خروج منی در اثر تحريک توسط همسر

سؤال : چنانچه در پی تحريکاتی که به واسطه همسر انجام می‎گيرد بدون دخول يا مقاربت منی خارج شود، آيا اين عمل استمناء و حرام است؟

پاسخ: چنانچه خروج منی به واسطه تماس با زوجه باشد، حرام نيست.

ازدواج با زن شوهردار

سؤال1 : مدتی است که خانمی که از دوستان همسرم می‌باشد با من آشنا شده و ايشان حدود 9 سال هست که ازدواج کرده و يک پسر 6 ساله هم دارند. همسر ايشان 30 سال سن دارد و اعتياد بسيار شديد به مواد مخدر دارند و همسر ايشان در خانه دائماً در حال دعوا و زد و خورد و اختلاف هستند. و به گفته خودشان از لحاظ ارتباطات جنسی هر چند ماه يک بار با ايشان ارتباط نزديکی دارند و همين امر باعث تضعيف روحيه و خيلی مسائل ديگر شده است. با اين تفاسير آيا مجاز است که بنده با ايشان صيغه کنم يا نه؟

پاسخ: ازدواج (ولو موقت) با زن شوهردار هر چند شوهرش قدرت بر آميزش نداشته باشد، حرام و از معاصی کبيره است و چنانچه زن به اين جهت در عسر و حرج باشد، می‎تواند با مراجعه به دادگاه صالحه و اثبات موضوع، تقاضای طلاق نمايد.

سؤال2 : پسری هستم که با خانمی ازدواج موقت کردم و بعد فهميدم که آن زن به من دروغ گفته و وی شوهر دارد و سريعاً از وی جدا شدم. آيا گناهی مرتکب شده‌ام؟ آن زن به من گفته بود که دختر برادرش از شوهرش طلاق گرفته و بيوه است و در منزلمان زندگی می‌کند. سپس من با برادر زاده‌اش (البته به قول آن خانم) آشنا شدم و فهميدم آن زن برادرزاده‌اش نيست بلکه دخترش است. حال با اين اوصاف آيا من می‌توانم با دختر اين خانم ازدواج موقت کنم؟ اگر بر فرض با دختر آن خانم ازدواج موقت کرده باشم حکمش چيست؟ آيا گناه کار هستم؟

پاسخ: ازدواج با زن شوهردار باطل است و بايد از او جدا شويد و اگر با او نزديکی (دخول) کرده باشيد، موجب حرمت ابدی او بر شما می‌شود، يعنی پس از جدايی از شوهر سابقش نيز نمی‌توانيد با او ازدواج کنيد ولی چون علم به شوهردار بودنش نداشته‎ايد، مرتکب گناه نشده‎ايد. ازدواج با دختر وی نيز چنانچه با آن زن آميزش کرده باشيد بنابر احتياط جايز نيست وگرنه اشکال ندارد و چنانچه با مادر دختر آميزش کرده و سپس به خاطر جهل به مسأله با آن دختر ازدواج کرده باشيد، بنابر احتياط واجب بايد او را طلاق دهيد ولی اگر در ياد گرفتن مسأله مرتکب کوتاهی نشده باشيد، مرتکب گناه نشده‎ايد.

ازدواج با دختری که در اثر زنا بکارتش زايل شده است

سؤال : آيا می‌توان دختری را که تا كنون ازدواج نکرده ولی بارها در اثر زنا بکارتش را از دست داده، بدون اجازه پدرش عقد کرد؟

پاسخ: زنا‌ موجب سقوط اشتراط اذن نيست، علاوه بر آن که ازدواج با زانيه مشهوره بنابر احتياط جايز نيست.

ازدواج مشروط به عدم دخول

سؤال : ازدواج موقت با زنی که عده نگه نمی‌دارد، اگر بصورت تفخيذی نزديکی انجام شود، چه حکمی دارد؟‏ ازدواج موقت با زنی که روسپی است، اگر بصورت تفخيذی نزديکی انجام شود، چه حکمی دارد؟ ازدواج موقت با دختری که به حرام بکارتش ازبين رفته، اگر بصورت تفخيذی نزديکی انجام شود، چه ‏حکمی دارد؟‏

پاسخ: اگر عده بر او واجب بوده ولی نگه داشته، عقد در زمان عده باطل است و دخول با علم، در حکم زناست؛ همچنان که ازدواج با زن زانيه مشهوره، بنابر احتياط واجب جايز نيست و زوال بکارت به واسطه فعل حرام، موجب سقوط اشتراط اذن پدر يا جد پدری نيست و در اين احکام فرقی نمی کند که دخول صورت بگيرد يا خير.

ازدواج با خواهر زن

سؤال : من و خواهر زنم مشتاق ايجاد يك رابطه عاشقانه هستيم. او سی ساله و مجرد است. به دنبال راه شرعی هستيم.

پاسخ: تا زمانی که همسر انسان در زوجيت او باقی است، شرعاً نمی‌تواند با خواهر او ازدواج کند و هيچ طرق شرعی برای ازدواج آن‌ها وجود ندارد.

ادعای زوجيت غير پس از نکاح

سؤال : هرگاه بعد از عقد نكاح شخص اجنبی مدعی شود كه قبل از عقد، زن در علقه زوجيت او بوده است و زن نيز ادعای شخص مذكور را تصديق و اقرار به زوجيت كند، آيا عقد ازدواج دوم به هم می‌خورد؟ اقرار زن درباره زوج فعلی نافذ است؟ بعد از چنين اقراری آيا زوج فعلی می‌تواند زوجه را ملزم به تمكين نمايد؟ آيا زوجه حق مطالبه نفقه از زوج فعلی يا شخص اجنبی را دارد؟

پاسخ: در فرض شک اگر زن قبل از عقد گفته بوده که شوهر ندارد ولی پس از عقد مرد ديگری و اين زن بگويند زمان عقد زن و شوهر بوده‌اند، مدعی محسوب می‌شوند و بايد ادعای خود را ثابت کنند و همچنين است اگر بدون سؤال و جواب از شوهر داشتن زن، او خودش را برای انتخاب شوهر آماده کرده باشد و عقد خوانده شود، مگر آن که در فرض اخير مردی که عقد زوجيت برای او خوانده شده بداند که زن سابقاً شوهر داشته است که در اين فرض اين شخص مدعی شمرده می‌شود و اگر نتواند ادعای خود را ثابت کند، با قسم زن و آن مرد ديگر، حکم به نفع آن‌ها صادر خواهد شد.

حق زنان جهت مطالبه مهريه

سؤال : با توجه به عندالمطالبه بودن مهريه، آيا زنانی كه اقدام به گرفتن مهريه خود كرده‌اند، به تحكيم زندگی خود پشت پا نزده‌اند؟

پاسخ: مهريه، حق و طلب زن است و می‌تواند حق و طلب خود را مطالبه کند، البته اگر اين کار باعث بروز مشکلاتی در ادامه زندگی باشد، بهتر است پس از تأمل و مشورت تصميم‌گيری کنند.

اختلاف در تعيين مهريه

سؤال : هرگاه بين زوجين راجع به تعيين مهر ضمن عقد نكاح اختلاف شود و يكی از آنها مدعی باشد كه مهر به مقدار معيّنی تعيين شده و ديگری بگويد مهر مورد توافق قرار نگرفته و بنابر اين بايد مهر المثل داده شود که ممكن است مهرالمثل بيشتر يا كمتر از مهرالمسمّايی باشد كه ديگری ادعا دارد، در صورت عدم وجود بيّنه ادعای كدام يک از آنان پذيرفته می‌شود؟

پاسخ: در فرض مسأله مدعی مقدار زيادتر بايد بيّنه اقامه کند و اگر بيّنه نداشته باشد، قول مدّعی مقدار کمتر مقدم است، خواه آن که کمتر ادعا می‌کند مدّعی مهرالمسمّی باشد و يا مدّعی مهرالمثل؛ البته در صورتی که زن مدعی مقدار کمتر باشد و مرد مدعی مقدار بيشتر، مرد وظيفه دارد که مقدار بيشتر را بپردازد ولی زن حق ندارد آن را بردارد و اگر زن تصرف در آن نکرد، مرد می‎تواند آن را بردارد.

افزايش مهريه پس از عقد

سؤال : مهريه عروس من به تعداد 124 عدد سکه بهار آزادی توافق و در سند ازدواج هم صداق 124 عدد سکه بهار آزادی قيد شده است. پس از گذشت قريب شش سال عروسم و خانواده‌اش فرزندم را با لطائف الحيل تحت فشار اخلاقی و رفتاری قرار داده فرزندم برای بقای اساس زندگی و جلوگيری از انهدام ارکان خانواده و ارزش‌های آن، در شرايط اضطرار حاکم بر زندگی، علی ‌رغم ميل باطنی اجباراً با تنظيم قرارنامه ثبتی (بدون امضای خانمش) مهريه همسرش را به 1000 عدد سکه بهار آزادی افزايش داده و اکنون همسرش 1000 عدد سکه مذکور را به اجرا گذاشته و فرزندم را تحت فشار قرار داده است، چون توانی برای پرداخت ندارد. با عرض اين مطلب که مهريه از فروعات عقد بوده و بر اساس قوانين شرع مقدس اسلام هر گونه افزايش در ميزان مهريه مستلزم فسخ نکاح و جاری شدن مجد صيغه عقد دائم و تحقق ايجاب و قبول طرفين می‌باشد، استدعا دارد نظر مبارک شرعی آن عالم بزرگوار را مبنی بر شرعی و يا غير شرعی بودن افزايش مهريه با اقرارنامه ثبتی بدون ايجاب و قبول و فسخ نکاح و عقد مجدد به اينجانب اعلام فرمائيد.

پاسخ: اگر منظور از افزايش مهريه، افزايش همان مهريه ضمن عقد نکاح باشد، اين عمل صحيح نيست، چون عقد سابق‌ تغيير نمی‌کند و عقد جديد تحقق نيافته است؛ و اگر منظور تعهدی اضافه بر مهر سابق باشد، اشکال ندارد و لازم العمل است.

منع زن توسط شوهر از رفتن به خانه خويشاوندانش

سؤال : آيا شوهر حق دارد به همسرش بگويد که به خانه پدر، مادر، خواهر يا برادر نرود؟ بطور کلی حق قطع صله رحم از طرف زن را دارد؟

پاسخ: چنين حقی را ندارد و به طور کلی خروج زن از خانه، چنانچه منافی شئون شوهر نبوده و موجب تضييع حقوق واجب شوهر نباشد، اشکال ندارد.

خروج زن از منزل و انجام فعاليتهای اجتماعی

سؤال1 : آيا مرد می‌تواند از همسرش تقاضا کند که برای خروج از منزل و شرکت در فعاليت‌های اجتماعی با اطلاع و هماهنگی او عمل نمايد؟ در صورتی که زن بخواهد بدون رضايت شوهر اقدام به خروج از منزل و انجام فعاليت‌های مختلف نمايد وظيفه شوهر او چيست؟ در صورتی که زن بر اين کار اصرار ورزد آيا جدايی پسنديده است؟

پاسخ: خارج شدن زن از خانه اگر سبب تضييع حق واجب شوهر نشود و منافاتی نيز با شؤون او نداشته باشد، اشکال ندارد و شرکت در فعاليت‌های مباح نيز اگر مخالف شؤون خانواده و شوهر نباشد اشکال ندارد ولی مناسب است زن و شوهر با تفاهم و محبت اين مسائل را فيما بين خود حل و فصل نمايند و اجازه ندهند که اين گونه امور موجب ايجاد کدورت و از بين رفتن محبت بين آنان گردد.

سؤال2 : من بدون اجازه همسرم ادامه تحصيل داده‌ام. حالا بدليل گرفتن مدرك بالاتر حقوق من در اداره بيشتر شده است. با توجه به اين كه من بدون موافقت همسرم درس خواندم و او راضی نيست، آيا اين اضافه حقوق ناشی از مدرك بالاتر حلال است يا خير؟

پاسخ: گرفتن اضافه حقوق مزبور اشکال ندارد.

حضانت

سؤال : اگر برطبق اصول و نظر روانپزشكی و روانشناسی اعلام گردد که صلاح است كه دختر بعد از 7 سالگی هم با مادرش زندگی كند و حضانتش با او باشد، آيا اين باعث سلب حضانت از پدر و جواز بر عهده گرفتن حضانت كودك از طرف مادرش می‌شود؟

پاسخ: چنانچه حضانت کودک توسط پدر بنابر تشخيص متخصصين موجب وارد آمدن ضرر و زيان جدی به کودک گردد، حق حضانت او سلب می‎شود.

استفاده از کراوات

سؤال : نظر حضرت عالی در مورد استفاده از کراوات چيست؟

پاسخ: فی حد نفسه حرام نيست، هر چند پسنديده نيز نمی‌باشد.

تکميل عده

سؤال : اگر زنی طلاق بگيرد و هنوز مدت عده تمام نشده شوهرش رجوع کند ولی نزديکی نکرده دوباره طلاق بدهد، آيا زن می‌تواند بلافاصله با مردی ديگر ازدواج کند و آيا شوهر اول می‌تواند بلافاصله بعد از طلاق دوم با خواهر اين زن ازدواج کند؟

پاسخ: خير، بلکه احتياطاً بايد عدّه اوّل تکميل شود.

ورزش کردن هنگام پخش موسيقی

سؤال : مدتی است که روش جديدی برای ورزش کردن پيشنهاد و تبليغ می‌شود و در راديو و تلوزيون هم پياده می‌شود که در آن حرکات ورزشی با موسيقی تند و مطرب همراه است و به تازگی در برخی از مدارس دخترانه و پسرانه نيز از کودکان خواسته شده است که اين نوارها را گوش کنند و در صف مدارس بر اساس همين روش ورزش نمايند. آيا اين عمل جايز است؟

پاسخ: چنانچه موسيقی آن مناسب مجالس لهو و لعب باشد،‌ اشکال دارد.

سرود خواندن و دست زدن در مجالس اعياد ائمّه

سؤال1 : بعضی از مداحان در مجالس اهل بيت(ع) اقدام به خواندن سرود و کف زنی می‌کنند و اکثراً قصد لهو و لعب ندارند. آيا با توجه به شرايط کنونی جامعه اين عمل جايز است يا خير؟

پاسخ: اگر خواندن سرود و کف زدن مذکور مناسب مجالس لهو و لعب نباشد و به حسب نظر افراد متشرّع و بصير منطقه، موجب وهن مذهب يا اهل بيت(ع) نباشد، اشکال ندارد وگرنه جايز نيست.

سؤال2 : شركت در مجالس و اماكن مذهبی كه با استفاده از دف مديحه سرائی ائمه اطهار(سلام الله عليهم اجمعين) صورت می‎گيرد چه حكمی دارد؟

پاسخ: چنانچه دف و کف زدن و مديحه سرايی و ساير خصوصيات، مناسب مجالس لهو و لعب نباشد و موجب وهن مذهب يا مؤمنين يا امکنه مقدسه نباشد، اشکال ندارد والا جايز نيست.

حضور در مجالس صوفيه

سؤال : آيا حضور در مجالس صوفيه و مخصوصاً خانقاه‌ها جائز است؟

پاسخ: افراد عادی در مجالس مذکور شرکت نکنند.

خواندن ترجمه قرآن

سؤال : آيا خواندن قرآن مجيد لازم است به زبان عربی باشد يا اين كه خواندن ترجمه آن به زبان فارسی هم اشكالی ندارد؟

پاسخ: خواندن ترجمه قرآن به زبان فارسی اشکال ندارد، ولی قرائت قرآن به زبان عربی ثواب و آثار مخصوص ديگری دارد که بر خواندن ترجمه آن، آن آثار مترتب نيست.

پخش کردن قرآن از بلندگوی مساجد

سؤال : حکم پخش کردن قرآن يا دعا از بلندگوی مساجد (قبل يا بعد از اذان) در صورت مزاحمت برای اهالی محل چيست؟

پاسخ: چنانچه واقعاً پخش قرآن و دعا موجب ايذای همسايه‌ مسجد باشد، پخش نشود و اگر با کم‌ کردن صدای بلندگو، ايذا برطرف شود، اين جهت رعايت گردد.

فراهم کردن زمينه برای ارتکاب جرم توسط ديگران

سؤال : آيا مقدمه‎چينی عمدی و فراهم کردن زمينه برای ارتکاب جرم ارتشاء جهت به دام انداختن کارمند دولت وجاهت قانونی وشرعی دارد؟

پاسخ: فراهم کردن مقدمات، برای دادن و گرفتن رشوه، وجاهت شرعی ندارد، ولی اگر کسی اهل رشوه است ولکن مدرکی از او در دست نيست، جهت اثبات جرم، اشکال ندارد.

ريختن مقداری از برنج در فاضلاب به هنگام شستن آن

سؤال : گاهی دانه‌های برنج به هنگام شستشوی ظروف در راه فاضلاب می ريزد. آيا چنين کاری جايز است؟

پاسخ: چنانچه مواظبت نمايند که چيزی دور ريخته نشود، مقداری که قهراً به فاضلاب ريخته می‌شود اشکال ندارد.

فالگيری و پيشگويی

سؤال : فال فنجان که شخصی پيشگويی می‌کند و از آينده خبر می‌دهد جايز است؟

پاسخ: چنانچه مستلزم فريب‎کاری و تزوير و دروغ باشد، جايز نيست.

شرط بندی در مسابقات ورزشی

سؤال : شرط بندی در مسابقات ورزشی مثلاً سر يک وعده غذا چه حکمی دارد؟

پاسخ: جايز نيست.

ارث زن از آب چاه و قنات

سؤال : آيا زوجه بعد از وفات همسر از آب چاه عميق يا قنات ارث می‌برد يا خير؟

پاسخ: ارث می‌برد.

تقسيم ارث

سؤال1 : مادر من در حالی فوت شده که پدر و مادرشان در قيد حيات هستند. از آنجايی که پدرمان نيز زنده‌اند و ما 2 خواهر و2 برادريم واز مادرم 1 خانه به ارث مانده، تقسيم اين ارث به چه صورت است؟

پاسخ: در مفروض سؤال يک ششم خانه مذکور سهم الارث پدر ميت و يک ششم آن نيز سهم مادر او و يک چهارم آن سهم شوهر او است و بقيه سهم فرزندان او می‌باشد و سهم هر پسر دو برابر سهم دختر است.

سؤال2 : پدری از دنيا می‌رود و دو پسر بجای می‌گذارد. قبل از تقسيم ارث يکی از دو پسر نيز می‌ميرند و اين پسری که مرده، دارای يک فرزند پسر و يک دختر می‌باشد. سهم ارث آن دختر و پسر از ارث پدر بزگشان چقدر خواهد بود؟ آيا يک سهم عموی آنها می‌برد و يک سهم به مجموع آن پسر و دختر می‌رسد يا اين که يک سهم عمو می‌برد و يک سهم پسرمی‌برد و يک نيم سهم دختر؟

پاسخ: در مفروض سؤال سهم ارث عمو از مال پدربزرگ، به مقدار مجموع سهم پسر و دختر است به اين ترتيب که اموال پدر بزرگ را به دو قسمت می‎کنند، يک قسمت آن را به عمو می‎دهند و يک قسمت ديگر آن به دختر و پسر می‎رسد که آن را بين خود به نحوی تقسيم می‎کنند که به پسر دو برابر دختر سهم برسد.

اشتراط عدم توارث در نکاح دائم

سؤال : آيا زوجين ضمن عقد نكاح دائم می‌توانند عدم توارث از يكديگر را شرط نمايند؟

پاسخ: شرط عدم توارث باطل است، امّا شرط الفعل به معنای اين که از حق خود مبنی بر دريافت ارث صرف‎نظر نمايند، اشکال ندارد.

محروم کردن وارث از ارث

سؤال : آيا پدر يا مادر حق دارند فرزند يا فرزندان خود را از ارث محروم نمايند؟

پاسخ: هر کس نسبت به ارث تا يک سوم می‌تواند وصيت کند و در زمان حيات خود می‌تواند اموال خود را به افرادی ببخشد ولی نمی‎تواند وصيت کند که پس از مرگ از ماترک او به فرزندش يا به کسی که شرعاً وارث اوست، چيزی ندهند.

نمايندگی از طرف شخصيت حقوقی در دعاوی

سؤال : اگر مدعی عليه شخص حقوقی مثل يک شرکت باشد و مدعی بينه نداشته باشد، آيا می‌تواند در خواست سوگند از نماينده يا مدير شرکت داشته باشد؟ آيا سوگند اين شخص شرکت را بری می‌کند؟ اگر شرکت مدعی حقی عليه ميت باشد آيا علاوه بر بينه سوگند هم لازم است؟ چه کسی بايد سوگند بخورد؟

پاسخ: نماينده شرکت، در حکم شخص حقيقی است.

توبه زانی به عنف قبل از اثبات زنا

سؤال : می‌دانيم که در بحث زنا، اگر شخص قبل از اثبات زنا توبه کرده باشد، توبه او پذيرفته می‌شود. آيا توبه قبل از اثبات زنای به عنف هم پذيرفته می‎شود؟ يعنی اگر مردی به زور و عنف با زنی زنا کرد ولی پس از چند روز بعد، قبل از اين ‌که موضوع در دادگاه اثبات گردد واقعاً توبه کرد، در اينجا آيا قاضی می‌تواند توبه او را قبول نمايد يا نه؟

پاسخ: اجرای حد در اين فرض محل تأمل است، ولی با شکايت فرد مورد تجاوز، چنانچه زنا ثابت شود، قاضی می تواند به جهت تضييع حقوق شاکی، زانی را تعزير نمايد.

سرقت در سال قحطی

سؤال : يکی از شرايط حد سرقت اين است که سرقت در سال قحطی نباشد. اولاً سرقت چه چيزی موجب حد می‌شود (مأکولات يا هر چيز ديگر) و ثانياً آيا امروزه به نظر حضرتعالی موضوع سال قحطی منتفی نيست؟

پاسخ: در سال قحطی اگر برای اضطرار دزدی کند تا ضرورت را برطرف کند، حد دزدی ساقط است و فرق نمی‌کند که سرقت از مأکولات باشد يا از غير آن و اکنون نيز ممکن است شرايطی پيش بيايد که سال قحطی صدق کند، مانند برخی کشورهای آفريقايی.

پرداخت ديه از بيت المال در فرض اعسار جانی

سؤال : در يك حادثه رانندگی شش نفر از سرنشينان يك خودرو به همراه راننده خودرو مقابل كه مقصر شناخته شده است كشته می‌شوند. راننده مقصر جوانی است بيست و چهار ساله و فاقد دارايی و تمكن مالی برای پرداخت ديه قربانيان، از طرفی خودرو هم فاقد بيمه‎نامه می‌باشد. حال با عنايت به محترم بودن خون مسلمان، آيا مجوزی برای پرداخت ديه كشته‎شدگان از بيت المال وجود دارد

پاسخ: در مفروض سؤال پرداخت ديه بر عهده بيت المال نيست، هر چند در فرض مصلحت پرداخت از بيت المال يا کمک از بيت المال اشکال ندارد.